|
مسعود پور هادی در سال 1332 در بخش خمام از
توابع رشت به دنیا آمد . تحصیلات
ابتدایی را در زادگاهش و تحصیلات متوسطه را در رشت و انزلی به پایان رساند .
پس از چندی
به کشور آلمان رفت و نزدیک به دو دهه
از زندگی خود را در آنجا گذراند ودر
سال 1380 به ایران بازگشت و به
طور جدی در حوزه ی زبان و ادبیات گیلکی به پژوهش پرداخت دو کتاب بررسی ویژگی ساختار زبان گیلکی ،
گویش رشتی و باد بامو دورشین با ورد (
دفتر شعر گیلکی ) از وی منتشر شده است
از مسعود پور هادی شعرها و داستان های متعدد
گیلکی در نشریات گیلان به چاپ
رسیده است .
به مناسبت چاپ کتاب «گاه شماری گیلان »از این
محقق و پژوهشگر گیلانی در مجموعه ارزشمند دانشنامه ی فرهنگ و تمدن گیلان، گفت گوی کوتاهی انجام داده ایم که از نظر
می گذرد .
لطفا خودتان را کامل
معرفی کنید و بگویید
این علاقه به گیلان
چطور و از کجا شکل مکتوب
به خودش گرفت ؟
در تیر ماه 1332 در خمام تولد
یافتم در همانجا ،
رشت و انزلی به مدرسه رفتم
از دبیرستان بوذرجمهردیپلم گرفتم
تحت تاثیر فضای روشنفکری
سالهای پایانی دهه40 به
مطالعات مردم شناسی روی آوردم و به
جمع آوری فرهنگ عامه
پرداختم این تلاش کم و بیش در
مطبوعات آن زمان انعکاس
یافت چند مطلب از مسایل مردم شناسی من در برنامه فرهنگ مردم زنده یاد انجوی شیرازی که از رادیو تهران پخش می شد خواند ه شد در حوادث سال های پس از 50 و دور شدن اجباری از
فضای بومی این علاقه در درونم پناه
گرفت و ماند تا سال های پس از دهه
شصست که در آلمان زندگی می کردم
شاید غربت بود که این یادها و
یاد بود ها را دوباره در من احیا کرد و سر انجام با انتشار مجله گیه وا در اوایل دهه هفتاد آن را جدی کرد و منجر به همکاریم با گیله وا شد گیله وا جغرافیای زبان
و ادبیات گیلکی را به وسعت چند قاره گسترش داد
و پلی زد ما بین سپیدرود
و رود راین و مرا
دوباره پناه داد
با آنی که در درونم پناه
گرفته بود .
پس از بازگشتم از آلمان
در اوایل دهه هشتاد با فراغتی
که به د ست آورده بودم به کار میدانی در حوزه زبان گیلکی پرداختم نتیجه
کار کتابی شد به نام
بررسی ویژگی ها و ساختار
زبان گیلکی - گویش رشتی - که توسط انتشارات
فرهنگ ایلیا در سال
1384 چاپ شد پس از آن مجموعه ای از سروده های گیلکی ام
که محصول حضورم در کارگاه شعر و نقد
شعر گیلکی در خانه ی فرهنگ
گیلان بود را انتشار دادم به
نام« باد بامو دورشین باورد»
اتفاق دیگر این مسیر هم پیمانی
با دوست پژوهشگر و
نویسنده آقای فرامرز
طالبی است با هم
پایی هادی میرزا نژاد موحد مدیر
انتشارات ایلیا برای بنیان
گذاری بنیادپژوهشی در حوزه فرهنگ و تمدن گیلان و محصول این همراهی30 اثر
پژوهشی است که از میان آن ها دو
اثر به نام های گاه
شماری گیلانی و زبان
گیلکی حاصل کار من
است علاوه بر این ها
در این سالیان برای مجله
گیله وا – روزنامه گیلان
امروز - مجله کندوج
( نشریه موزه روستایی گیلان )
مطالبی در حوزه ادبیات
و فرهنگ گیلان تدارک دیدم و در فعالیت مستمر
خانه ی فرهنگ گیلان
عضو ی موثر بوده ام و فعلا ساکن شهر رشت ، متاهل و دارای دو فرزند پسر به نام های « آیدین »
و «آبتین » هستم .
اگربخواهیم یک تعریف جامع و درعین
حال ساده از گاه شماری ( تقویم ) داشته باشیم ، شما چه تعریفی ارائه
می کنید ؟
گاه شماری یا تقویم دانش محاسبه ی زمان و نظام
نگاهداری حساب گذشت ایام
در هماهنگی با طبیعت و پدیده های تکرار طبیعت مانند گرما ، سرما و شکوفایی است
این دانش یکی از قدیمی ترین و شاید
اولی ترین دانش بشری
است که اقوام باستانی
در زمان های دورهر کدام بنا
به موقعیت زیستی و باورهای آیینی
شان بدان دست یافته اند.
علاوه بر سیر تاریخی و جایگاه
تاریخی گاه شماری در ایران
به چه المان هایی در تحقیق و
پژوهش در این زمینه
می توان اشاره کرد ؟
گاه شماری علاوه بر سنجش و محاسبه
زمان حساب و کتاب
رخدادهایی است که در یادهای هر قوم
و ملتی از اعتبار ملی و هویتی
باور داشتنی برخوردار است
از این نظر غیر از
بررسی زمینه های پیدایی
و مبدایی و نظام شمارش
ایام شامل جشن ها
و یادمانها است که در روزهای معینی
از سال به طور تکرار شونده اتفاق
می افتد و انسان های
باورمند به آن معنا
می بخشند . این یادبودها
در میان مللی که سابقه
تاریخی طولانی دارند
از اهمیت ویژه ای بر خوردار
است به طوری که در زمان هایی پس
و پیش کردن روزهای
این ایام می توانست همراه با
عقوبتی باشد که مردمان به آن
معتقد بودند آن گونه
که ابوریحان بیرونی و یا
کوشیار گیلانی دانشمندان ایرانی
قرون اولیه تاریخ پس از اسلام گزارش
می دهند ایرانیان علیرغم
آگاهی به طول سال
واقعی که 365 روز و یک چهارم
روز می باشد سال 365
روزه شان را به خاطر به هم
نخوردن روزهای شان
- که برای هر کدام شان
دعا و نیایش داشتند - این
یک چهارم روز را در هر چهار سال حساب
نمی کردند و آن را به طول
سال نمی افزودند و در
نتیجه سال شان
بدون کبیسه باقی می ماند و به همین خاطر روز آغاز سال از مبدای اعتلالی
فاصله می گرفت و در میان ماهها
و فصل ها در گردش می شد
که در این باره به طور مفصل در کتاب
گاهشماری توضیح داده ام و علاقمندان می توانند
به این کتاب مراجعه
کنند .
شما بعد از گاه شماره های ایرانی
به گاه شماری گیلان و مازندران می رسید
که بسیار با محیط جغرافیایی و مردم شناسی توام
است ، لطفا در این زمینه کمی بیشتر
توضیح دهید ؟
سرزمین ایران همیشه در طول
تاریخ پهنه گسترده ای از فرهنگ ها و خرده فرهنگ های
گوناگون بوده با اقالیمی که به لحاظ
طبیعی و وضعیت زیستی نیز از هم دیگر تفاوت داشتند
سرزمین های مجاور دریای خزر در دامنه
ی کوهستان های البرز
با ویژگی های طبیعی
و فرهنگی اش یکی از این حلقه ی به هم
پیوسته ی تاریخ سرزمین ایران
است که بنا به
موقعیت جفرافیایی خود
جلوه های تمدن این سرزمین بزرگ
را منطبق با شرایط
زیستی خود انعکاس می داد یکی
از این جلوه های تمدنی گاهشماری
است گاه شماری مردم
مناطق گیلان و مازندران ادامه ی
سنت گاهشماری ایرانی است
اساس نظام این گاهشماری هیچ تفاوتی با گاهشماری های ایرانی
ندارد نام ماه های
این گاه شمار با اندکی تفاوت
همان نام ها است ایام جشن ها
همان گونه است که در گاهشمار
ایرانی آمده ولی
به علت متفاوت بودن
آغاز سال، جابه جایی در هنگام
برگزاری فصلی آن
پیش آمده که در کتاب علت
آنها را توضیح داده ام .
ماههای گاه شماری گیلانی
و باورهای آن ، چه تاثیری
در ساختار زندگی مردم
این نواحی داشته
است ؟
در گذشته تمام قول و قرار
های مردم این مناطق
برای انجام کارهای
دامپروری و کشاورزی براساس حساب و کتاب این ماهها
بوده ، یعنی مردم بر اساس شمارش ماهها و نشانه گذاری آن
ها ییلاق و قشلاق شان را انجام می دادند و گله را به مناطق سر دسیر و یا گرمسیر می بردند
و یا به کاشت زمین می پرداختند این عادات
با وجود اینکه نظام
شمارش این گاه شماری به طور وسیع از دست
رفته هنوز در میان مردم
رایج است .
عناصربرجسته ی جشن ها و آیین های مردم
گیلان کدامند ؟ آیا می توانیم
زمینه ی مشترکی بین
این عناصر با سایر اقوام
ایران اشاره کنیم ؟
این ها ریشه های مشترکی دارند
اما در مناطق مختلف متناسب با
فرهنگ بومی آن مناطق
به طور ویژه و یا در
ایامی متفاوت اجرا می شوند مثلا
تیر ماه ستیزه همان جشن تیرگان ایرانی
است که که در روز 13 تیر برگزار می شد این جشن در گیلان و مازندران در
آبان ماه برگزار می شد همین طورجشن
مهرگان که در 16مهر ماه برگزار می شد ولی جایگاه آن در
تقویم گیلانی در«امیرما » است
که از 15 بهمن شروع و 14 اسفند ماه به پایان می رسد وهمین طور جشن های دیگر .
جشن ها و آیین هایی مانند
نو روزی خوانی ، را بر چره ،
پیربابو ، عروس گوله و... در همه
ی نقاط استان گیلان
به یک صورت اجرا می شود
یا تفاوت های محیطی و مردمی
نیز دارد ، در خصوص شعرها ی
استفاده شده در این
جشن ها و آیین ها کمی
توضیح دهید ؟
جشن های نوروزی در مناطق مختلف
گیلان همراه با مراسم آیینی و نمایشی است در برخی از این مراسم ها به
لحاظ عناصر سازنده و یا اجرایی
تفاوتی دیده نمی شود
جز تفاوت گویشی
و بیان ولی برخی از این
آیین ها از
آن جمله نمایش « را برچره»
فقط در مناطق شرق گیلان
رایج است مراسم « پیربا بو» که
در شرق گیلان رواج دارد با اندک
تفاوتی همان مراسم عروسی گوله ی
غرب گیلان است البته
تحت تاثیر همجواری با مناطق
شرق و غرب گیلان هر کدام
افزوده هایی نیز دارند مانند
مراسم « تکلم» در غرب گیلان که مراسمی است غیر بومی و متعلق به
همجواران آذری زبان در ارتباط با
اشعار و شکل اجرایی این
مراسم آقای محمد بشرا مطالب فراوانی نوشتند که بخشی از آن ها در
2 کتاب از مجموعه پژوهش های فرهنگ و تمدن گیلان به نام جشن ها و آیین های
مردم گیلان منتشر شد
آمده که با مراجعه به آن می
توان این تفاوت ها را جستجو
کرد.
شکل ماندگاری این جشن ها و آیین ها
در زمانه ما چگونه است ،
هنوز شکل اجرایی دارد ؟
هنوز برخی از این ها مانند تیر ماه« ستیزه » یا
جشن «خرمن» یا «شب
چله» در مناطق دور دست
کوهستانهای البرز اجرا می شوند در
سال های اخیر به همت برخی
از فرهنگ دوستان و به یاری
مجله گیله وا جشن های
سال نوی گیلان یعنی جشن
« نوروز بل» نیز در میانه
ی تابستان در 16مرداد ماه در
کوهستانهای دیلمان برگزارمی شود و یا به همت آقای صفر رمضانی پژوهشگر
لنگرودی چند مراسم از«
امیرما» و تیر ماه
نیز در لنگرود اجرا گردید بدون تردید
می توان همه ی این جشن ها را دوباره
احیا کرد چون
برخی از روایت گران
این آیین ها هنوز در قید حیات
اند و حقایق فراوانی از روزگاران گذشته
را در سینه های خود حفظ
کرده اند
چه راهکار و پیشنهاد عملی
و فراگیر برای حفظ
این پیشینه ی غنی و فرهنگی می توان ارایه کرد ؟
به نظر من تا قبل
از آن که راویان باقی
مانده این دوران های
سپری شده ،به دیار باقی بشتابند باید
به سراغشان رفت و به جمع
آوری منابع پرداخت
و با کمک « ان جی او ها» و سازمانهای
متولی این امور، به احیای آن کوشید
برای این کار باید کوشندگان و علاقمندان فرهنگ
بومی را تقویت و حمایت کرد
راهکار آن آنقدرها پیچیده نیست
که دور از دسترش باشد ولی
حمایت بدون دخالت
غیر منیت مندانه متاسفانه موجود
نیست
شما فعالیت زیادی
در زمینه ی گیلان شناسی مانند بررسی
ساختار زبان گیلکی ، گویش رشتی
ومجموعه باد بامو دور شین باورد را
منتشر کرده اید ، آثار دیگری در خصوص
گیلان و زبان گیلکی را در دست
تهیه دارید ؟
قرار است مجموعه ای
از داستان های گیلکی ام
را با نام « شریر ماجیجا که ورزان » یعنی ورزاهای
زخمی ماه شهریور و مجموعه شعری به نام «رم بوکوده اسبان
پا صدا که بال داشتیدی » یعنی صدای
پای اسبان رم کرده که بال
داشتند ، اگر ازسوی اداره
فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز کسب کند به
زودی منتشر شود و هم چنین در ادامه «
فرهنگ خوراک مردم گیلان » را در دست
دارم که تا پایان سال
اگر کلنگ از آسمان
نیفتد به پایان خواهم
رساند در ضمن با همکاری دوست ارجمندم
آقای بیژن شهرستانی
در زمینه « ساختمان مصدر و
فعل گیلکی » در حال
آماده کردن کاری هستم و مطلبی
در ارتباط با «ساختمان هجا» در زبان گیلکی روی دست
من برای باز نویسی مانده است که امیدوارم در آینده
ای نزدیک بتوانم به آن سرو سامانی بدهم .
آقای پور هادی از فرصتی که برای این گفتگو گذاشتید از شما سپاسگزارم
من هم از شما ممنونم
|
