12

تو

نیسایی

21

باد   مست

شب  انبست

باد مست/شب دراوج شبانه اش.

22

میچینه

        مزا

تی گاب بزا

اکن روزا

ورفن روزا.

نازا وسترون/گاوت زایید/درچه روزی/درخرداد-روزی که برف نیامد.

من                                                                 شوروم ویچه خو پشداما
سردی یا بنام دیوار سر                                       زیمین داران شی یا را بزه
تو                                                                   پندام
تی سر دوبو                                                     سیم پره کانا وسس سوفا
شوروم چادرا                                                    اوسه کوده دریا خازی     
دوه دی تی کمر                                                 سردی هتونها       
                                                                    ابر بئسا تاماشا

                                                                    من
                          راکا سورخه روخان                  وافکرا شم
                                  خیابان                          تو 
                                                                    نیشینی درچه پوشت
خیابان بو
یاجنگله دود و گرمالت.                                      اون
نانم                                                              نیویسه خط زنه
                                                                   اوخوس      خیابان     
تو                                                                 اوپرک        خیابان
پولوک بودوختی                                              اوران          خیابان             
اسمان انگاره ره                                             سبزاوخان           
کی                                                                              خیابان
هه هنده شر
گردسی
گردسی                                                                        ورفن مای 1582  
فوگوردسی.
من
دس دوکودم پنداما

        قرماق
       واکفت کوندیا

                 سمساک بویا دایی
                               خیابان

خوف،-خیابان/لرزش ناگهان،-خیابان/نرم شدن و شخم خوردن خاک،-خیابان/پزواک سبز،-خیابان.\

قرار بو
پورد
روخانه اب رازا
          واشکافه
چی چی نن توکاپره
تاسییانی چره سر بی نیشینه.

قرار بو
دوره شرانه روشنی
مرا
   ترا
فاره سانه

قراربو...

قراربود/بیدارشودصدا/ماه/ابرهای سیاه را/دور بزند/باد/خاکسترخاطره را/بتکاند./
قراربود/پل/راز اب رودخانه را/بشکافد/گفت وشنود گنجشکان/بر کمین دلتنگی/به نشیند./
قراربود/روشنی دور دست ها/مرا/بتو/برساند./
قراربود...

ویژگیهای ساختاری مصدر گیلکی

                           مسعود پورهادی ـ بیژن شهرستانی

تقويم‌ گيلاني‌

مسعود پورهادي

داران ولگاولگی یا سورخاب کودن

                                   ایتا جه ا روزان 1582دیلمی.رشت

تام تولی یˇ کلمه ان و نی نای نایˇ پاپوُن

گارانˇ گاره سری یا

 باد برداندوبو   وانورس  وانورس

ماه دوبو   ورکانˇ زوزو    پلنگˇ تین تیر

اوشانانˇ رخشین

خاب بو؟

خابه !!!

نه، نه

بنا نوبو بیداری تام تولی یˇ کلمه ان ببه،

خابه نی نای نایˇ پاپوُن.

شکنس صدا آمویی        گیلˇ گوده واران

به رادوبو  پارتالانˇ تترانˇ ته تیاره

ایور زمین دهن واکوده        گوره خوله یˇ داغدان واقدان

ای ور

وا وی یه             سیاپیچایان  ژیویره.

رو برداندوبو  را و روبارا  مُردال

بوگوفتم بلگی  هیذره  هیتا  هوتو نی یه کی نمایه

نماستی؟

نه

خاب نی بید گوزگاکانˇ ای ارد او ارد

شریرما روزانˇ گورشاکایی گوا بید.

گروازانˇ تیچی ابدو کشه ییدی

صوما بجاره سنگˇ بست کوچانا شبنده روز

دُره شر تا چوم کارکودی چه اُر    چوره بجار.

واز بو جه هر طرف

ترسییم تا مشاجا

کویانˇ توکالی اویر بید شوروم لا،

هیتا چاو وش نخاندی را دواره کی هیتا رایا دونوبو

تام تومی دینه اوشینگایا کی نانی یه.

پاپُون سورخˇ پیرانˇ نی نای نایا باد برداندوبو

تور

توره.

                                                                 سیامای 1582 دیلمی.رشت

توضیحات:

گاران:گهوارههایند، مفرد آن«گاره» است.

تام تولی، یا تام تومی: به معنای سکوت است و خاموشی.

تام تولی یˇ کلمه ان: تصرف در نحو زبان گیلکی است،در گیلکی باید آن را"کلمه ان تام تولی" نوشت،اگر مراد سکوت کلمات است،این هنجارشکنی به منظور توسعه معنایی است.

پاپُون:جامه هایند و پروانه ها،مفرد آن "پاپو" است.

نی نای نایˇ پاپوُن: نیز هنجارشکنانه است،در ساخت گیلکی مضاف الیه قبل از مضاف میآید.یعنی باید نوشت: پاپوُن نی نای نای به معنای رقص جامه ها یا رقص پروانه ها .در اینجا این جابجایی هم تغییر سمت معنایی را دنبال میکند و هم جابه جایی در ساخت مقوله زبانی،یعنی اگر مراد"پروانه های رقصنده" باشد مقوله از نوع صفت و موصوف خواهد بود.

گاره سری:لالایی است،همچنین گوشه ای در موسیقی آوازی گیلانی

ورکان:"ورک" مفرد آن است،با نشانه جمع«آن» به گرگها معنی میشود. واژهای است باقی مانده از زبانهای باستانی پارسی و اوستایی

تین تیر:عشوه و ناز است و در توسعه معنایی به«رجز خوانی» میرسد.

تتران:باز کردن راه است با فشار و زور به نوعی هجمه است.

ژیویره:فریاد جگر خراش است

گوزکا:قورباغه ،داروک است،«آن» پایانی پسوند جمع ساز است.

صومابجار:یکی از محلات قدیمی رشت است.

گورشاکایی را از «گورش» گرفتم به معنای سوختن تا حد ذغال شدن است.

شکنس را از مصدر شکستن به معنای شکستن به صورت اسم مصدر

اوشانان:آنان، از ما بهتران، اجنه ها

اوشانان رخشین: به معنای شکلک اجنه ها است، باید به صورت «رخشین اوشانان» نوشته شود، در این جابه جایی ابهام معنایی مورد نظرم بود.(اجنه های شکلک)

اوشینگا: آشیانه،آشیانه گاه است.«یا» آخر آن ترکیبی است از «ی» حرف صامت میانجی بین دو مصوت و «آ»ی مفعولی، در اینجا مفعول «دری» یا «برایی» است.

نانی یه: به گویش صومعه سرایی معادل فارسی «نهاده نیست،نیست» در رشتی «ننا» گفته

میشود.

توکالی: در گویش دیلمی(سیاهکلی) به معنای قلّه و نُک است، در مناطق دیگر به آن «توک، لچه، کولسکی» میگویند.

ته تیاره: تدارک، تهیه

شریر ما: ششمین ماه تقویم گیلانی است، معادل شهریور ماه شمسی که از 15 دی ماه شروع میشود تا 14 بهمن ماه ادامه دارد.

واگردان :

باد لالایی گهواره ها را با خود میبرد،بدون پرسشی / ماه بود زوزه گرگها رجزخوانی پلنگ / شکلک اجنه ها (اجنه های شکک) / خواب بود؟ /خواب است !!! / نه، نه / قرار نبود بیداری سکوت کلمات باشد (یا کلمات سکوت باشد) / خواب است جامه های رقصنده (پروانه های رقص)/ صدای شکستن میآمد / بارش گلوله های گل / تدارک هجمه خناثان رهگذر / در یک طرف زمین دهان باز کرده بود / سوراخی تاریک از کلماتی بیهوده / در طرف دیگر / شیون باد / و ضجه ی

گربه های سیاه / راه وُ رودخانه سرشار از مُردار بودند / گفتم شاید هیچ ذره ای هیچکدام همانگونه نیستند که مینمایند / می نمایاندند؟ / نه / خواب نبود صدای باران خواهی داروکان / سوختگی روزهای ماه شهریور گواه بود / تیزی بیلها، خمیازه میکشند شبانه روز / در کوچه های سنگفرشی صومعه بجار / دور و اطراف تا چشم کار میکرد، لم یزرع. مزارع آیش نشده / باز بود از هر طرف / میترسیدم از تماشا / قله کوهها گُم بودند در میان مه / هیچ چاووشی برای هیچ عابری که در هیچ راهی، راهی نبود نمیخواند / سکوتی نبود در آشیانه ای که نبود / رقص پیراهن های قرمز پروانه ها را باد با خود میبرد / پاره / پاره

                                   کلمه مان،تاریکی و تامتولی

اوجور دوخان

کی

نه پنجره بیشتاوه نه

              پرچین

را و راشی ن

خوشانه رایا بشن.

تازه واش خایه سوسوبزنه

یانزنه

 باد وشتن

کولکه تانوده

باباگندمه راته مویا.

مرادوخان

اوجورکی

گازبزه سب

پوتارا دوخانه

صندلی

        رادوارا.

اوجورکی

زمینه پرپره

نارنج داره بهارا.

دوخان

     مرا.

صدایم کن/انگونه صدایم کن/که/نه پنجره بشنود نه/پرچین/راهها و راه چه ها/راه خودشان رابروند/علف تازه/می خواهد سوسوبزند/یانه/رقص باد/گره نیاندازد/به موهای صاف/بلال/صدایم کن/انگونه که/سیب گاز زده/مورچه راصدامی کند/صندلی رهگذر را/انگونه که/دامن زمین/شکوفه های نارنج را./صدایم کن.

بادبامو  ابرانا دورشین باورد

اسا

بی چتر

بی کرجی

ای تا  کول  اوازا تا کونم

هه صیقلان روباره لسمه لسمه پوردسرایسم

دریا غرقابو  مالانه  تذکرا ورق زنم

یاکی اسمانه کوتاه  واو چش پرا هه دوره شر

ای تاپرچینه اجاردوده توک وارگانم

بازون شم

قاب قورشانه خابا اورشینم

.

.

.

نانم

 بلگی بشم

هیست سطرانا فوتوکانم.

بارانی که می خواست چندسطرپایین ترببارد/بادامدوابرهارادرهم ریخت/حالا/بدون چتر/بدون قایق/موجی از اواز راتا می کنم/روی همین پل لرزان رودخانه صیقلان می ایستم/وگذرنامه ماهیگیرهای غرق شده راورق می زنم/یاکه/دامنه کوتاه شده اسمان رادرهمین نزدیکی ها/روی نک تیرک پرچینی می اویزم/بعدمی روم/خواب گوش ماهی هارا هم می زنم/.../نمی دانم شایدبروم /سطرهای خیس رابتکانم.